“Van fouten kun je leren”, of “Mensen moeten eerst voelen dat ze iets niet kunnen, voordat ze gemotiveerd zijn om te leren.” Dat heb je vast wel eens horen zeggen.
Traditionele trainingen zijn vaak gebaseerd op het idee dat leren begint vanuit tekortkomingen. De deelnemer mist kennis, vaardigheden of zelfvertrouwen en de trainer vult dat aan. Het uitgangspunt is dat een gevoel van onvermogen (pijn/angst/frustratie) nodig is om te leren en ontwikkelen.
Kortom, deze benadering ziet de deelnemer als iemand die tekortschiet. Er wordt ingezoomd op wat er nog niet goed gaat, want dáár ‘moet’ aan gewerkt worden. De trainer fungeert als de expert die de gaten vult. En hoewel vaak ook positieve feedback wordt gegeven, dient deze vooral om de pijn te verzachten of als een opstapje om te identificeren waar de zwakke punten liggen.
Waarderend trainen als alternatieve stijl
Alhoewel deze zienswijze op trainen alom tegenwoordig is, ben ik voor mezelf blij dat ik inmiddels weet dat het ook anders kan. Mede geïnspireerd door mijn studies in Appreciative Inquiry omarmde ik een stijl van trainen die ‘waarderend trainen’ genoemd wordt. Deze benadering start niet vanuit wat er ontbreekt, maar vanuit wat er al is. In plaats van te focussen op tekortkomingen, kijk je bij waarderend trainen naar de krachten, talenten en inspiratiebronnen van de deelnemers. Waar traditioneel trainen vaak een corrigerende functie heeft, is waarderend trainen juist gericht op groei en ontwikkeling vanuit zelfvertrouwen.
Leer zelf ook de tools & skills van Dialogisch veranderen
- 16 maart: Gratis Webinar (1,5 uur)
- 24 maart: training Appreciative Inquiry in de praktijk (3 dagdelen)
- 9 & 10 april: start Leergang Dialogisch Veranderen(6 dagen)
- 15 april: Masterclass Gespreksleider (1 dag)
Achtergrond van waarderend trainen
De verschuiving naar een meer waarderende, krachtgerichte manier van trainen komt niet uit het niets. Deze kanteling sluit aan bij bredere ontwikkelingen in het denken over leren en ontwikkelen, die je ook terugziet op scholen, in coaching, therapie en bij organisatieontwikkeling. Een belangrijke rol hierin speelt de positieve psychologie. De positieve psychologie is een stroming uit de jaren ’90 in de psychologie die zich richt op het versterken van positieve eigenschappen. Op dit terrein is veel onderzoek gedaan waaruit naar voren kwam dat mensen meer leren en beter presteren wanneer ze werken vanuit hun krachten en talenten, in plaats van zich alleen richten op het corrigeren van hun zwaktes. Deze benadering erkent dat zelfvertrouwen en leergierigheid prima samengaan. Een deelnemer kan trots zijn op wat hij kan én nieuwsgierig zijn naar verdere groei.
Deze inzichten hebben hun ook weg gevonden naar het onderwijs en trainingsdomein. In plaats van deelnemers te confronteren met hun tekortkomingen, nodigt waarderend trainen hen uit om te reflecteren op wat ze goed doen en wat ze verder willen versterken. Naast dat dit een respectvolle en inspirerende aanpak is, zorgt deze aanpak voor een positieve leercurve en vergroot de intrinsieke motivatie.
Hoe doe je dat dan?
In waarderend trainen hoeft leren niet te beginnen met pijn of een bewust onbekwaam gevoel. Wat centraal staat, is wat de deelnemer belangrijk vindt om aan te werken. Dat kán inderdaad een pijnpunt zijn, maar het kan ook iets zijn dat al goed gaat en waar iemand nog méér van wil. Door te starten met de vraag: “Wat wil je versterken?” of “Wat geeft je energie?” wordt een hele andere dynamiek in gang gezet, dan wanneer gestart wordt met de vraag “Waar heb je de meeste last van?”.
Beginnen bij de deelnemer
Waarderend trainen gaat ervan uit dat de deelnemers geen onbeschreven bladen zijn, maar al het nodige weten en kunnen. De training (en de trainer) kan aansluiten bij die al aanwezige kennis en kunde in plaats van dat de deelnemers moeten aansluiten bij de kennis en kunde van de trainer.
De rol van de trainer: van expert naar facilitator
In de klassieke benadering is de trainer de expert die vertelt, voordoet en de deelnemers van kennis voorziet. Dit maakt de deelnemers tot consumenten van het verhaal van de trainer. Ze absorberen wat hen wordt verteld, maar hun eigen inbreng blijft beperkt. Bij waarderend trainen verschuift deze dynamiek. De trainer neemt een meer bescheiden rol aan en fungeert als facilitator van het leerproces. In plaats van kennis over te dragen, ondersteunt de trainer de deelnemers in het produceren van hun eigen inzichten en gedachten.
Dynamisch en flexibel
Waar traditionele trainingen vaak een vast programma volgen of werken met vooraf vastgestelde leerdoelen, kent waarderend trainen een meer dynamische opzet. De kunst is om aan te sluiten bij waar de deelnemers zitten met een flexibel programma dat zich aanpast aan wat er in het moment gebeurt. Weerstand van deelnemers wordt gezien als waardevolle feedback die helpt om het leerproces verder te verfijnen en beter te laten aansluiten bij de behoeften. Leerdoelen kunnen gedurende het proces veranderen, naarmate deelnemers meer leren en ontdekken over wat voor hen echt belangrijk is. De focus van een training ligt dus niet op vooraf vastgestelde doelen, maar op de betrokkenheid van deelnemers in het hier en nu.
Samenvatting
Waarderend trainen biedt een frisse benadering van leren, waarin deelnemers niet worden gezien als tekortschietend, maar juist als krachtig en vol potentie. In plaats van te focussen op wat er nog ontbreekt, richt deze stijl van trainen zich op wat deelnemers al goed doen en hoe ze hun sterke punten verder kunnen ontwikkelen. Geïnspireerd door de positieve psychologie, verschuift de rol van de trainer van expert naar facilitator, waarbij het leerproces wordt ondersteund in plaats van gedicteerd. Door actief te reflecteren en hun eigen inzichten te produceren, worden deelnemers eigenaar van hun leerproces.
Leer zelf ook Dialogisch veranderen
Smaakt het naar meer en wil je echt vaardig worden in het krachtgerichtwerken? Bekijk de leergang, de 1-daagse masterclasses of neem contact op voor maatwerk advies of begeleiding van jouw sessie of verandertraject.
