Verschillende namen bij een ongrijpbare rol
Juist waar overheden, instituties, organisaties, bewoners en bedrijven elkaar ontmoeten in grensoverschrijdende samenwerking, spelen zij sleutelrollen: de grenswerker of verbinder; makelaar of regisseur; broker of linking pin. De Engelstalige term boundary spanner benoemt deze rol misschien wel het scherpst: iemand die over grenzen heen beweegt en daarin zijn of haar bestaansrecht vindt. Wie dit begrip legt naast de grondslagen van Dialogisch veranderen, ontdekt verrassende verwantschappen en een inspirerende verdiepingslaag voor het veranderen van perspectieven, identiteiten en structuren.
Een boundary spanner vervult op de grens tussen twee of meer systemen vaak vier activiteiten:
- het verbinden van actoren die elkaar anders niet zouden bereiken,
- het vertalen van betekenissen en talen over grenzen heen,
- het transformeren van relaties door vertrouwen op te bouwen, en
- het navigeren door institutionele structuren die samenwerking bemoeilijken.
De boundary spanner behoort volledig tot het ene, noch tot het andere systeem. Die gedeeltelijke buitenstaanderspositie maakt het mogelijk om de logica van meerdere werelden gelijktijdig vast te houden.
Raakvlakken met Dialogisch veranderen
Dialogisch veranderen zoals dat is uitgewerkt door oa Bushe en Marshak, vertrekt vanuit de gedachte dat organisaties voortdurend worden geconstrueerd in en door de gesprekken die mensen met elkaar voeren: werkelijkheid is niet gegeven, maar sociaal voortgebracht. Wie dit naast de rol van de boundary spanner legt, ziet drie opvallende raakvlakken:
- Ten eerste beschouwen beiden grenzen als productieve ruimte. Waar klassiek organisatiedenken grenzen als hindernissen ziet, zijn ze in Dialogisch veranderen juist de plekken waar nieuwe betekenis kan ontstaan, de zogenaamde “generative edge” waar verschillende werkelijkheden elkaar ontmoeten en iets nieuws kan opkomen. De boundary spanner beweegt beroepshalve precies in die tussenruimte.
- Ten tweede delen beiden een nadruk op meervoudige werkelijkheden. Dialogisch veranderen gaat ervan uit dat in elke organisatie gelijktijdig meerdere, soms tegenstrijdige verhalen circuleren over wie we zijn en wat we doen. De vaardigheid om die pluraliteit te verdragen, zonder op te gaan in één dominante versie van de werkelijkheid, is zowel een kern van de dialogische praktijk als een wezenlijke competentie van de boundary spanner.
- Ten derde plaatsen beiden taal en betekenisgeving centraal. Een boundary spanner verbindt de verhalen tussen twee of meer organisatieculturen. Hij of zij begrijpt dat dezelfde boodschap op meerdere manieren verwoord kan worden en hoe bepaalde sleutelwoorden verschillende deuren openen of juist gesloten houden. De boundary spanner kan spelen met taal om aan te sluiten, te verbinden en tot nieuwe perspectieven te komen.
Leer zelf ook de tools & skills van Dialogisch veranderen
- 15 april: Masterclass Gespreksleider (1 dag)
- 11 mei: Gratis Webinar (1,5 uur)
- 26 mei: training Appreciative Inquiry in de praktijk (3 dagdelen)
- 10 sept: start Leergang Dialogisch Veranderen(6 dagen)
Institutionele logica en wat daarbuiten ligt
Om te begrijpen wat Dialogisch veranderen de boundary spanner te bieden heeft, is het nodig om te kijken naar de logica waarbinnen de boundary spanner doorgaans opereert. Die logica is in de kern institutioneel: de structuren, bevoegdheden en identiteiten van de betrokken organisaties zijn het ankerpunt. De boundary spanner verbindt wat gescheiden is, maar is niet aangesteld om de scheiding zelf ter discussie te stellen. Zijn of haar effectiviteit hangt er zelfs van af dat de institutionele logica’s van beide kanten worden gerespecteerd.
Dialogisch veranderen als inspiratiebron
Dialogisch veranderen vertrekt vanuit een andere premisse. Bouwend op het sociaal constructionisme, beschouwt het organisatiestructuren niet als gegeven ankerpunten maar als uitkomsten van eerdere gesprekken, en dat betekent dat die structuren ook vatbaar zijn voor transformatie door nieuwe gesprekken. Bushe en Marshak onderscheiden hierbij “first order change” (= doen wat we deden, maar beter) en “second order change” (= een verschuiving in wat mensen als werkelijk, mogelijk en wenselijk beschouwen). Dat tweede niveau bereik je niet door alleen verhalen te verbinden, zo’n verschuiving ontstaat pas wanneer de verhalen in beweging komen waaruit de structuren voortkomen.
De methodieken en vaardigheden van Dialogisch veranderen bieden hiermee een interessante aanvulling op het repertoire van iedereen die werkt op de grens tussen organisaties en belangen.
Drie samenhangende niveaus
- Het eerste aangrijpingspunt is het inhoudelijke niveau. Dialogisch veranderen biedt werkvormen en vaardigheden om de individuele perspectieven rondom een vraagstuk te overstijgen en zodoende om elkaar inhoudelijk beter te begrijpen, vertrouwen te laten groeien en samen te zoeken naar nieuwe, verbindende handelingsperspectieven. Dit ligt dicht tegen de invulling die de rol van boundary spanner vaak al krijgt, en is daarmee het meest herkenbare vertrekpunt.
- Het tweede aangrijpingspunt is het identiteitsniveau. Dialogische werkvormen helpen om met nieuwe ogen naar de eigen rol te kijken, om zelfbeelden te verrijken en te vernieuwen en tegelijk met andere ogen naar de ander te kijken en de andere partij beter te begrijpen in zijn belangen en beweegredenen. Dit overstijgt het inhoudelijke niveau, omdat het gaat over de rollen en identiteiten die kleuren hoe mensen betekenis geven aan wat er speelt.
- Het derde aangrijpingspunt is het structuurniveau. Vanuit een dialogische benadering kan ook de structuur waarbinnen gewerkt wordt onderdeel worden van het onderzoek en het veranderproces. Het gaat dan over wie participeren, hoe invloed en verantwoordelijkheid verdeeld zijn, wie betaalt en wie profiteert. Juist de institutionele structuur die de boundary spanner doorgaans als gegeven beschouwt, kan zo bevraagd en ontwikkeld worden.
Wie als boundary spanner deze drie niveaus leert onderscheiden en bespeelt, doet meer dan verbinden wat er al is. Hij of zij wordt een bewuste schepper van een ruimte waarin partijen met verschillende belangen en belevingswerelden niet alleen samenwerken, maar ook samen kunnen groeien in wie ze willen zijn.
Zelf ook leren dialogisch veranderen?
Smaakt het naar meer en wil je zelf ook vaardig worden in de skills en tools van het Dialogisch veranderen? Bekijk de leergang, de 1-daagse masterclasses of neem contact op voor maatwerk advies of begeleiding van jouw sessie of verandertraject.
